Araç Alırken Ekspertiz Yaptırmak Şart mı? Rapor Nasıl Okunur?

Ekspertiz Raporu: İlk Netlik

• Zorunluluk: İşletmenin sattığı, sekiz yaş ve 160.000 km sınırının altındaki araçlarda rapor satıştan önceki on gün içinde alınır.
• Bireysel satış: Rapor ibraz edilmezse noter sözleşmesine bu husus ve kilometre beyanı yazılır.
• Rapor: TSE belgeli işletme düzenler; marka, tip, model yılı, kilometre ve belge bilgilerini içerir.
• Hasar kaydı: SBM sorgusu yalnızca sigorta şirketlerinin bildirdiği kasko ve trafik ödemelerini gösterir.
• Karşılaştırma: Rapor, tanıtım kartı, SBM sorgusu ve noter sözleşmesi birlikte okunur.

Araç alırken ekspertiz yaptırmak şart mı, buna satıcının statüsü karar verir: işletme olarak araç satan birinden alınan ve belirli yaş ile kilometre sınırının altında kalan araçlarda ekspertiz raporu yönetmelikle zorunludur. Yönetmelik bu yükümlülüğü satıcı işletmeye yükler, alıcıdan istemez. Bireyin kendi aracını başka bir bireye sattığı işlemde böyle bir zorunluluk bulunmaz.

Ekspertiz raporu, ikinci el aracın satıştan önceki durumunun TSE hizmet yeterlilik belgesi olan bir işletmece yazıya geçirildiği belgedir. Sigorta eksperinin hasar sonrası düzenlediği rapor ya da SBM’deki hasar kaydı değildir; üçü farklı kurumlardan ve farklı sorular için çıkar.

İşletmeden araç alan kişi, raporun satıştan önce alınıp alınmadığını, raporu düzenleyen işletmenin belgesini ve rapordaki bilgilerin aracın kendisiyle örtüşüp örtüşmediğini sorar. Bireyden araç alan kişi için rapor zorunlu değildir; yine de isteğe bağlı olarak yaptırılabilir ve noterde satış sözleşmesine rapora ilişkin bilgi yazılır.

Zorunluluk satış türüne, aracın sınıfına, yaşına ve kilometresine bağlıdır. Rapor ancak bu dört koşulun nasıl birleştiği bilindiğinde doğru okunur.

Rapor okumak, belgedeki bilgilerin başka kayıtlarla örtüşüp örtüşmediğine bakmak demektir. Kilometre, model yılı ve belge numaraları; tescil belgesi, tanıtım kartı, SBM sorgusu ve noter sözleşmesiyle karşılaştırılır, böylece raporun tek başına verdiği bilgi sınanmış olur.

Araç Alırken Ekspertiz Yaptırmak Şart mı?

Kural, 27 Ağustos 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik‘in 16. maddesinde yer alır. Yönetmelik, yetki belgesi olmadan ticari faaliyet kapsamında ikinci el araç satılamayacağını söyler. Bir takvim yılında doğrudan ya da aracılıkla üçten fazla araç satan kişinin satışları, aksi tespit edilmedikçe ticari faaliyet sayılır.

M1 ve M1G sınıfı otomobil ve arazi tipi yolcu taşıtlarını, N1 ve N1G sınıfı hafif yük taşıtlarını karşılar; aracın hangi sınıfta olduğu tescil belgesinde yazılıdır. Raporun yanı sıra yaş ve kilometre sınırı da araçtan araca değiştiği için ikisi ayrı ayrı kontrol edilir.

Rapor iki durumda zorunlu olmaktan çıkar. TSE hizmet yeterlilik belgesi olan bir ekspertiz işletmesinin bulunmadığı illerde faaliyet gösteren işletmeler muaftır; sekiz yaşın veya yüz altmış bin kilometrenin üzerindeki araçlar da kapsam dışındadır. Muafiyet il bazında uygulanır; ikinci el araç satan işletmenin yükümlülüğü, bulunduğu ilde belgeli bir ekspertiz işletmesi olup olmadığına göre değişir. Her iki durumda rapor yine yaptırılabilir, yalnızca zorunlu değildir.

Bireyden araç alan kişi için de noter aşaması boş geçilmez. Satış sırasında ekspertiz raporu ibraz edilmezse sözleşmeye bu husus ve satış anındaki kilometreye ilişkin alıcı ile satıcı beyanı yazılır.

Ekspertiz Raporunda Hangi Bilgiler Bulunur ve Nerede Doğrulanır?

Yönetmelik raporun asgari içeriğini sayar: taşıtın markası, ticari adı, cinsi, tipi, model yılı ve kilometresi; raporu düzenleyen işletmenin hizmet yeterlilik belgesi ve MERSİS (merkezî sicil kayıt sistemi) numaraları ile unvanı; raporu alan işletmenin yetki belgesi numarası. İşletmenin yetki belgesi yoksa raporda bunun bulunmadığı yazılır. Bunların ötesindeki alanları TSE’nin ilgili standardı belirler.

Rapor üç nüsha düzenlenir; iki nüshası satıcı işletmeye verilir ve rapor, satıcı işletme ile ekspertiz işletmesi tarafından en az beş yıl saklanır. Rapordaki bilgilerin hangi kayıtla karşılaştırılabileceği tabloda görülür.

Tablonun son satırı raporun dışında kalır. İşletmenin satışa sunduğu araçta bulunan tanıtım kartı; boyalı ve değişen parçaları, niteliği belirtilmek suretiyle hasar kaydını ve rehin ya da haciz şerhini gösterir. Rapor bu bilgilerle çelişiyorsa fark, satıştan önce açıklattırılır.

Ekspertiz Raporu, SBM Hasar Kaydı ve Sigorta Eksperi Raporu Aynı Şey mi?

Üç belge üç farklı kayıttan çıkar ve üç farklı soruya cevap verir; biri diğerinin yerine geçmez. Rapor satış öncesindeki aracı, SBM kaydı sigorta ödemelerini, sigorta eksperi raporu ise bir hasar dosyasını anlatır.

Ekspertiz raporu aracın satış öncesi durumunu yazar

Raporu ekspertiz işletmesi düzenler ve kendi belge bilgileriyle birlikte kayda geçirir. Gerçek durumu yansıtmayan rapordan işletme sorumludur; aykırılık Bakanlıkça yapılan uyarıya rağmen aynı takvim yılında tekrarlanırsa TSE hizmet yeterlilik belgesi iptal edilir. Tüketicinin 6502 sayılı Kanun’daki ayıplı hizmet hakları da saklı kalır.

SBM hasar kaydı sigorta ödemelerini gösterir

SBM hasar sorgusu plaka veya şasi numarasıyla yapılır; kaza tarihi, kaza nedeni, ağır hasar durumu, hasar tutarı ve varsa eksper raporu bilgisini gösterir. Sorgu, sigorta şirketlerinin SBM’ye bildirdiği kasko ve trafik sigortası hasar ödemeleriyle sınırlıdır; cam hasarı, mini onarım ve parça hırsızlığı kapsam dışındadır. Ağır hasarlı araç, çekme belgesiyle trafikten çekilen ya da hurda belgesiyle hurdaya ayrılan araçtır.

Sigorta eksperi raporu sigorta dosyasına aittir

Sigorta eksperi, sigortacı veya sigortalı tarafından bir hasar dosyası için atanır. SEDDK’nın 2026/11 sayılı Genelgesi, trafik, ihtiyari mali sorumluluk ve kasko sigortalarında bu raporları tek tip şablona bağlar; genelge 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe girmiştir ve şablonda SBM rapor numarası ile TRAMER kayıt numarası yer alır. Raporun sigorta dosyasındaki yeri ve itiraz yolları trafik sigortası hasar itirazı kapsamındadır.

Satıcı Kimse Kurallar Nasıl Değişir?

Aynı araç için kurallar, satıcının statüsüne ve aracın yaşına göre dört farklı biçimde işler. Hangi durumun geçerli olduğu, raporun alıcıya ne kadar bilgi verdiğini de belirler.

• İşletmeden alım: Yetki belgeli işletme rapor alır, yetki belgesi numarasını ekspertiz işletmesine ve noterde beyan eder, raporun bir nüshasını notere ibraz eder.
• Bireyden alım: Rapor zorunlu değildir. Bir takvim yılında dördüncü aracını satan kişi ise, aksi tespit edilmedikçe ticari faaliyet yürütmüş sayılır ve işletme kurallarına bağlanır.
• Ekspertiz işletmesi bulunmayan il: TSE hizmet yeterlilik belgesi olan işletmenin bulunmadığı illerdeki işletmeler rapor alma zorunluluğundan muaftır.
• Sınırın üzerindeki araç: Sekiz yaşın veya yüz altmış bin kilometrenin üzerindeki araçlarda rapor zorunlu değildir; aynı araçlar işletmenin garanti kapsamı dışında kalır.

İkinci el aracı aldıktan sonra bir hasarın hangi poliçeden talep edileceği, aracın geçmiş kayıtlarından bağımsız olarak kasko ile trafik sigortası farkı üzerinden okunur. Aracın kayıtlarıyla poliçe teminatını birlikte değerlendirmek isterseniz, poliçe bilgileriniz üzerinden ekibimizle bakabiliriz.

Ekspertiz Raporu Hangi Durumlarda Güvence Vermez?

Rapor, yönetmeliğin tanımladığı bir inceleme belgesidir; her riski ortadan kaldırmaz ve her kaydı yerine koymaz. Sınırlar şu durumlarda ortaya çıkar.

• Yaş ve kilometre sınırı: Sekiz yaşın veya yüz altmış bin kilometrenin üzerindeki araçlarda rapor zorunlu değildir ve işletmenin garantisi de bu araçları kapsamaz. Rapor isteğe bağlı olarak yaptırılsa bile garanti hakkı doğmaz.
• Raporda yazan arıza ve hasar: Ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarlar garanti kapsamı dışındadır. Rapor kusuru kayda geçirir; garanti ise raporda yazmayan arızaları kapsar.
• Satış anında bilinen arıza: Alıcı tarafından bilindiği işletme tarafından belgelendirilen arıza ve hasarlar da garanti dışındadır. Satış öncesinde alıcıya bildirilen bir kusur sonradan garanti talebine dönüşmez.
• Parça ve aşınma: Garanti satıştan itibaren üç ay veya beş bin kilometre boyunca motor, şanzıman ile elektrik ve elektronik sistemleri kapsar. Kayış, egzoz, amortisör, debriyaj, fren balatası gibi olağan kullanımla aşınan parçalar kapsam dışındadır.
• Bildirilmemiş hasar: SBM sorgusu yalnızca sigorta şirketlerinin bildirdiği kasko ve trafik ödemelerini gösterir. Sigortadan ödeme alınmadan onarılan ya da SBM’ye gönderilmemiş bir hasar bu kayıtta görünmez.
• Kayıt hatası: SBM’deki bilgiler sigorta şirketlerinin beyanına dayanır. Hatalı görünen kayıt için sigorta şirketine başvurulur veya SBM’nin Hasar Bilgi Düzeltme uygulaması kullanılır.
• Zaman farkı: Rapor satıştan önceki on gün içinde alınır; rapor tarihinden sonra yaşanan bir olay raporda yer almaz. Noter sözleşmesindeki rapor tarihi bu aralığı gösterir.

Satın Almadan Önce Rapor Hangi Sırayla Kontrol Edilir?

Araç alırken ekspertiz yaptırmak şart mı sorusu çözüldükten sonra, rapor elde olsun ya da olmasın, aynı kayıtların aynı sırayla okunması gerekir. Sıra, satıcının statüsünden başlayıp noter sözleşmesinde biter.

1. Satıcının işletme olup olmadığını sormak. İşletme, yetki belgesi numarasını ekspertiz işletmesine ve noterde beyan eder. Numara yoksa satıcı bireydir ve rapor zorunlu değildir. Bir takvim yılında üçten fazla araç satan kişi ise yetki belgesi olmadan satış yapamaz.
2. Raporun tarihine bakmak. Rapor satıştan önceki on gün içinde alınır. Tarih bu aralığın dışındaysa rapor satış için alınmış sayılmaz ve aracın satış günkü durumunu göstermez.
3. Raporu düzenleyen işletmeyi doğrulamak. Raporda işletmenin hizmet yeterlilik belgesi ve MERSİS numarası bulunur. Noter bu belgeyi satış sırasında TSE’nin elektronik sistemlerinden kontrol eder; alıcı da numaraları işlem öncesinde not alıp aynı bilgiyle sözleşmeyi karşılaştırabilir.
4. Rapordaki kimlik bilgilerini araçla karşılaştırmak. Marka, ticari ad, cins, tip, model yılı ve kilometre; tescil belgesi ve kilometre göstergesiyle uyuşmalıdır. Tanıtım kartında aynı bilgilerle birlikte satış fiyatı ve kalan garanti süresi de bulunur. Fark çıkıyorsa rapor ile kart aynı aracı tarif etmiyor demektir.
5. Hasar ve değişen parça sorgusu yapmak. SBM hasar sorgusu plaka veya şasi numarasıyla kaza tarihini, ağır hasar durumunu ve hasar tutarını gösterir. Değişen parça sorgusu ise parça ve işçilik tutarlarını, değişen parçanın adedini ve orijinal olup olmadığını verir. İki sorgu, tanıtım kartındaki hasar kaydı ve boyalı-değişen parça bilgisiyle yan yana okunur.
6. Farkları noterden önce netleştirmek. Rapor, tanıtım kartı ve sorgu birbirini tutmuyorsa satıcıdan açıklama istenir. Kayıt hatalıysa düzeltme sigorta şirketi üzerinden veya SBM’nin Hasar Bilgi Düzeltme uygulamasıyla yapılır. Bu işlemler imzadan önce tamamlanırsa karar daha net bilgiyle verilir.
7. Noter sözleşmesindeki bilgileri okumak. Sözleşmeye raporun tarihi ve sayısı, TSE hizmet yeterlilik belgesi numarası, kilometre bilgisi ve raporun düzenlendiği tarihte belgenin geçerli olup olmadığı yazılır. Rapor ibraz edilmediyse bu husus ve kilometreye ilişkin taraf beyanı yer alır. İmzadan önce bu bilgiler rapordakilerle aynı olmalıdır.

Sık yapılan hata, ekspertiz raporunu tek başına yeterli sayıp SBM sorgusunu atlamaktır. İki belge farklı kaynaklara dayandığı için biri diğerinin yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki, mali veya sigorta tavsiyesi niteliği taşımamaktadır. Ekspertiz zorunluluğu, rapor içeriği ve hasar kayıtları ilgili yönetmelik, TSE standardı ve SEDDK düzenlemelerine göre değişiklik gösterebilir. Değerlendirme, somut kayıtlar ve satışa konu aracın bilgileri birlikte dikkate alınarak yapılır. İçerik, yayın tarihi itibarıyla geçerli düzenlemeler dikkate alınarak hazırlanmıştır.